Wetenschap, kunst en design

Er is een kloof tussen wetenschap en samenleving die op de een of andere manier maar niet wordt gedicht ondanks allerlei pogingen daartoe en die alleen maar groter lijkt te worden. Die kloof kenmerkt zich door wederzijds onbegrip en door een dilemma. Een dilemma dat voorkomt uit de botsing tussen wetenschappelijke integriteit en maatschappelijke bezorgdheid en onrust. Wetenschappers klagen vaak dat hun wetenschappelijke integriteit, het geven van open en eerlijke antwoorden en objectief wetenschappelijk houdbare oplossingen voor een probleem, onvoldoende wordt gewaardeerd als een waardevolle bijdrage aan het publieke debat en dat het publiek vaak eenvoudig weg over onvoldoende kennis beschikt om wetenschappelijke antwoorden en oplossingen goed te begrijpen. Aan de andere kant wordt de kloof vergroot doordat in het publieke debat andere sociale en morele waarden een rol lijken spelen en een andere beoordeling van voordelen en risico’s plaatsvindt dan in de natuurwetenschappen. Wetenschappelijke en technische expertise wordt niet langer automatisch gewaardeerd en beoordeeld als een superiore vorm van kennis.

In het licht van de grote problemen die op ons afkomen – in verband met volksgezondheid, voedselveiligheid, energie en ecologische kwesties, terrorisme en oorlog – waarvoor de oplossingen in niet onbelangrijke mate door de natuurwetenschappen zullen moeten worden aangedragen, beschouw ik – als burger - die kloof tussen wetenschap en publiek als rampzalig. En ik ben dan ook verbaasd dat het dichten van die kloof als een kwestie wordt gepresenteerd die wetenschap in eerste instantie zelf lijkt te moeten oplossen of vooral zelf lijkt te willen oplossen. Ik moet vriend van de wetenschap worden maar wil de wetenschap ook vriend van mij worden en samen met mij die kloof dichten?

Er is een groeiend aantal kunstenaars en designers die binnendringen in de praktijk van natuurwetenschappen; zij maken gebruik van de mogelijkheden om te werken met nieuwe materialen van bijvoorbeeld de levenswetenschappen – levende materialen – die traditioneel niet tot de kunstenaarsmaterialen behoren. Het is kunst en design die vaak letterlijk in het laboratorium wordt gemaakt. De materialen, instrumenten en technieken van de natuurwetenschappen zijn echter niet neutraal van karakter. Dat wat wij als samenleving hebben bereikt op het terrein van de natuurwetenschappen – wetenschappelijk en cultureel – is aanwezig in deze materialen, instrumenten en technieken: zowel de concrete resultaten van bijvoorbeeld het DNA-onderzoek als de beloftes en verwachtingen van en angsten over dit onderzoek. Het gebruik van deze materialen, instrumenten en technieken binnen een artistieke context betekent onontkoombaar dat de kunstenaar en designer worden geconfronteerd met deze beloftes, verwachtingen en angsten en hun culturele, politieke, sociale en ethische geladenheid. Het is echter precies deze confrontatie die deze kunstenaars en designers zoeken.

Het werk van deze kunstenaars en designers is gesitueerd midden in de maatschappelijke bezorgdheid en geeft aan die bezorgdheid handen en voeten, met behulp van de artistieke verbeelding wordt deze bezorgdheid tastbaar gemaakt. Deze kunstenaars en designers staan echter ook in de wetenschappelijke praktijk, als de plek waar ze hun werk maken. Het zijn geen vrienden van de wetenschap die mooie plaatjes maken bij of voor de wetenschappen. Het zijn ‘mogelijke’ vrienden die zich engageren met de wetenschappen door een artistieke en hands-on benadering van wetenschap en technologie waarin zij vaak een ambigue positie kiezen tussen de wetenschappelijke integriteit en maatschappelijke bezorgdheid- ze zijn dus niet onmiddellijk voor of tegen maar zij creëren met artistieke middelen een nieuwe ruimte voor publiek debat waaraan kunstenaars, designers, wetenschappers en publiek deelnemen. Ik nodig wetenschappers uit om op zoek te gaan naar hun nieuwe geëngageerde en kritische vrienden onder kunstenaars en designers om samen – vanuit een gezamelijke en wederkerige verantwoordelijkheid - op te trekken om de kloof te dichten (www.artsgenomics.org).