wantrouwen drukt onderwijs en wetenschap dood
De geschiedenis laat zien dat baanbrekend werk zich maar in zeer beperkte mate laat sturen, ook in onderzoek. (Een tegenvoorbeeld is het Manhattan project, maar veel andere schieten me niet te binnen.) Toch lijkt de omgeving van de wetenschap, de politiek, de subsidiegevers, de beleidsmakers en het management, zich in toenemende mate te willen verzekeren van het "efficiënt" besteden van middelen. De voortschreidende praktijk van het geen vat kunnen krijgen op de uitkomst van onderzoek leidt tot steeds meer bemoeienis.
Als directeur van het multidisciplinaire instituut voor wiskunde, astrofysica en deeltjes fysica aan de Radboud Universiteit wordt ik door gemiddeld meer dan 1 visitatie per jaar getroffen, waarvoor een lijvige zelfstudie moet worden geschreven (met veel tabellen over geld en FTEs) en commissie een dag te woord moet worden gestaan en daarna nog over de uitkomst moet worden gesteggeld, die uiteindelijk toch in behoorlijke mate politiek gestuurd blijkt te zijn.
Subsidiemogelijkheden zijn in toenemende mate geoormerkt. Dit geldt voor bijvoorbeeld de FEZ gelden die zeer gericht op de uitkomst worden verdeeld. En hierin gaat een hoop geld om, vergelijkbaar of meer dan in de reguliere tweede geldstroom. De wetenschappelijke gemeenschap speelt maar een beperkte rol in het vaststellen waar FEZ gelden aan worden besteed.
De overheveling van middelen van eerste naar tweede geldstroom is een logische consequentie van een beleid dat meer grip probeert te krijgen op de uitkomst van onderzoek. Dat heet dynamisering, maar pakt in de praktijk uit als verbureaucratisering.
Ook in onderwijs speelt de visie dat alles te sturen en met name ook te controleren moet zijn een grote rol. Denk aan de schoolhoofden die onder de regeltjesdruk van hoofdmeester tot pure managers zijn geworden.
Het neerleggen van integrale verantwoordelijkheid bij onderwijs- en onderzoeksinstellingen is met een dermate grote verantwoordingslast gepaard gegaan dat zowel onderwijs als onderzoek hieronder aan het bezwijken zijn.
De rode draad die ik in bijna alle maatregelen zie is het wantrouwen van met name de politiek en wellicht ook van de maatschappij als geheel van het onderwijs en wetenschap. Mensen werkzaam in onderwijs en wetenschap voelen dat ook, bewust of onbewust, het voelt alsof je gewantrouwd wordt in wat je doet.
Hoe is dit zo gekomen ? Welke misstappen hebben onderwijs en wetenschap gemaakt dat ze dit verdienen ? Als dat zo is, hoe kunnen we het dan weer goed maken ?
Zouden we niet beter af zijn met meer vertrouwen in de mensen die onderwijs geven en onderzoek doen ?
Ik vertrouw wetenschap ook niet meer.
Juist de drang naar geldverdienen en valorisatie heeft mij inderdaad achterdochtig gemaakt. Waarde vrij fundamenteel onderzoek lijkt niet meer te bestaan. Is een universiteit partner of concurrent? Moeilijk hoor.
Van 1e naar 2e geldstroom vind ik prima. Juist de richting naar 3e geldstroom maakt me ongerust. Mijn stelling. Stop met valorisatie, advies en bilateraal 3e geldstroom onderzoek.
Teveel managers, te weinig leiders
Als echt regentenland zijn wij gek op controle en afrekenen en minder op verantwoordelijkheid nemen en delen. Je ziet nu mensen twee of meer sleutelposities bezetten; op hun eigen universiteit, bij NWO, bij FES, in het Innovatie Platform. Zij zullen vernieuwing tegenhouden die niet in hun eigen lijn ligt. Voor alle regenten in subsidieland: er zou een regel moeten komen die verbiedt dat iemand meer dan één belangrijke positie bekleedt. De praktijk dat een decaan die bij NWO, KNAW of FES het beleid maakt en vervolgens de voorstellen ingediend door z'n eigen faculteit beoordeelt, strekt niet tot aanbeveling.
De laatste bastions vallen
Onlangs gehoord op de radio. Na de kerk en de wetenschap is nu het bastion politiek in ongenade gevallen bij het wantrouwige burgerpubliek.
Het is dus maar hoe je er naar kijkt. De kerk is inmiddels over het dieptepunt heen en op weg terug om het vertrouwen te winnen. Dat lukt al aardig.
De wetenschap zit op het dieptepunt en zal w.s. nog 20 jaar nodig hebben voor ze de weg naar boven weer te pakken heeft. Wat kan zij leren van de aanpak van de kerk en de fouten en successen die die daarbij hoorden.
Het goede nieuws is dat de neergang van het politieke blazoen net flink op gang is gekomen. Vanuit dat perspectief loopt de wederopstanding van de wetenschap 20 jaar voor op de politici. Ik zou zeggen .... doet er uw voordeel mee. Dat kan zowel met wie u voorgingen alsook het feit dat uw belager zelf een appeltje met de maatschappij te schillen heeft.
Plaats een nieuwe reactie