Buitenpromovendi en de kennissamenleving

Verschillende bijdragen in de discussies tot nu toe stippen de sociale aspecten van het wetenschapsbedrijf aan. Terecht, denk ik, omdat deze sociale aspecten mede een rol spelen in het wel of niet hebben van een universiteit als werkgever. Er zijn verschillende redenen te bedenken waarom mensen ondanks hun onderzoeksambities en -kwaliteiten toch niet als wetenschapper aan een universiteit verbonden zijn. Ik wil hierbij in het bijzonder de aandacht vestigen op buitenpromovendi. Volgens schattingen van de VSNU verdedigen zij jaarlijks de helft van het aantal proefschriften in Nederland. Het gaat om een groep van 1500 'jonge doctoren' per jaar. Tijdens hun onderzoek ontberen zij de infrastructuur waar reguliere promovendi wel over beschikken, veelal in de vorm van gemakkelijke toegang tot collega-onderzoekers, de hoogleraar en de actuele stand van zaken in de wetenschap, met name opgesloten in tijdschriften met hoge abonnementskosten. Die infrastructuur moet iedere buitenpromovendus voor zich zelf bouwen, wat hoge kosten met zich meebrengt. Buitenpromovendi hebben daarnaast met andere werkzaamheden te maken wanneer ze, zoals velen doen, het onderzoek combineren met een baan of ondernemerschap. Zo zijn er allerlei factoren die het onderzoek van deze groep vertragen. Dat er jaarlijks toch evenveel buitenpromovendi als de reguliere promovendi – die ook, maar minder en andere obstakels kennen – succesvol zijn, mag een klein wonder heten en getuigt van volharding en passie; vooral wanneer we in ogenschouw nemen dat zij in hun onderzoek uit eigen zak investeren. Vernieuwing van de wetenschap in Nederland zou dan ook in mijn ogen onder andere betekenen dat buitenpromovendi beter ondersteund worden, dat er een infrastructuur is waar zij gebruik van kunnen maken (versnelling van het onderzoek) en dat zij op de een of andere manier tegemoetgekomen worden in de investeringen die zij maken, bijvoorbeeld met een deel van de promotiepremie. Nu strijkt de universiteit deze premie op, zonder navenante investeringen te doen zoals in reguliere promovendi.

Mijn analyse is dat het academisch potentieel in de samenleving vele malen groter is dan op de universiteiten manifest wordt. Naast de buitenpromovendi denk ik aan emeritus hoogleraren en onderzoekers die door de flexbepaling de universiteit achter zich hebben gelaten. Om deze wat ik noem ‘academische restwarmte’ op te vangen en productief te maken en/of te houden voor de samenleving, heb ik vorig jaar het initiatief genomen tot een campus die academisch onderzoek ook buiten de universiteit mogelijk maakt. Inmiddels hebben bijna vijftig leden zich bij dit netwerk aangesloten.

Ik ben benieuwd naar reacties op dit initiatief en naar suggesties om deze campus of vergelijkbare initiatieven op de agenda te zetten, zodat wetenschap in de samenleving beter gewaardeerd wordt en we daadwerkelijk kunnen spreken van een kennissamenleving.